USG dopochwowe – na czym polega, kiedy się je robi i jak się przygotować

Czy badanie, które wygląda niegroźnie, może dać lekarzowi znacznie więcej informacji niż zwykłe skany przez brzuch?

USG transwaginalne to rodzaj badania obrazowego wykorzystywanego w ginekologii. Polega na wprowadzeniu cienkiej sondy do pochwy, dzięki czemu lekarz otrzymuje wyraźny, szczegółowy obraz narządów miednicy.

Badanie wykorzystuje fale dźwiękowe wysokiej częstotliwości. Fale odbijają się od tkanek, a urządzenie przetwarza sygnał na obraz widoczny na monitorze. Wynik często można zapisać jako zdjęcie lub wydruk.

Badanie jest nieinwazyjne i zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania. Dla pacjentki jest to procedura krótkotrwała. Zwykle nie boli, choć bywa nieprzyjemna przy niektórych schorzeniach.

W dalszej części artykułu wyjaśnimy, kiedy lekarz zwykle zleca takie badania, jak wygląda przebieg i jak interpretować opis. Podpowiemy też, co robić, gdy obraz wymaga dalszej diagnostyki.

Najważniejsze w skrócie

• To badanie obrazowe przezpochwowe, dające szczegółowy widok narządów miednicy.
• Wykorzystuje fale dźwiękowe i nie jest inwazyjne.
• Nie wymaga zwykle specjalnego przygotowania przed wizytą.
• Wynik jest dostępny od razu i warto zachować zdjęcia do porównań.
• Procedura rzadko boli, ale może być nieprzyjemna w określonych sytuacjach klinicznych.

Czym jest USG transwaginalne i co odróżnia je od USG przez powłoki brzuszne

Dostęp przez pochwę skraca dystans między sondą a tkankami, dzięki czemu widzimy więcej detali. To sprawia, że badanie jest dokładniejsze w diagnostyce ginekologicznej niż skan przez brzuch.

Główne różnice to tor dostępu, odległość głowicy od narządów oraz jakość obrazu. Przy próbie badania przez powłoki brzuszne obraz często zakłócają gazy jelitowe, brak odpowiedniego wypełnienia pęcherza czy duża ilość tkanki podskórnej.

Praktyczne następstwa:

• Przez powłoki brzuszne zwykle wymagany jest pełny pęcherz.
• Badanie przez pochwę najczęściej wykonuje się przy pustym pęcherzu.
• Bliskość głowicy do tkanek poprawia rozdzielczość i pozwala ocenić macicę, jajniki oraz otaczające narządy miednicy.

Oba badania się uzupełniają. Lekarz wybiera metodę tak, by uzyskać miarodajny obraz. Obie techniki pozostają bez promieniowania jonizującego, co odróżnia je od tomografii komputerowej pod względem bezpieczeństwa.

USG dopochwowe – kiedy lekarz kieruje na badanie

Wskazania do badania obejmują szereg typowych objawów i sytuacji klinicznych.

Lekarz najczęściej zleca badanie przy bólach w dole brzucha i miednicy. Sygnałem są też bolesne współżycie oraz zaburzenia miesiączkowania.

Krwawienia międzymiesiączkowe, po stosunku lub po menopauzie wymagają szybkiej oceny. Badanie przez pochwę może być istotne, gdy trzeba ustalić źródło krwawienia.

W diagnostyce ocenia się macicę i endometrium: grubość, jednorodność oraz obecność zmian ogniskowych, np. polipów czy mięśniaków. To samo dotyczy jajników — kontroluje się torbiele, guzy i liczbę pęcherzyków.

Wskazania związane z płodnością to monitorowanie owulacji i ocena stymulacji przy procedurach wspomaganego rozrodu. W ciąży badanie pomaga potwierdzić wczesną ciążę, ustalić wiek ciąży i wykluczyć ciążę pozamaciczną.

Profilaktycznie wykonuje się je zwykle raz w roku u współżyjących pacjentek, chyba że nowe zmiany lub objawy wymagają częstszej kontroli. Decyzję o częstotliwości podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę objawy i wcześniejsze wyniki.

Kto nie powinien wykonywać badania i jakie są alternatywy

Nie wszystkie pacjentki mogą mieć badanie przezpochwowe — są sytuacje, gdy lekarz zaleci inne rozwiązanie.

Standardowo badania przez pochwę nie wykonuje się u dziewcząt, które nie rozpoczęły współżycia, ani u kobiet ze świeżymi ranami w obrębie narządów płciowych po zabiegach. To kwestia komfortu, anatomicznych ograniczeń i ryzyka podrażnienia tkanek.

Ostateczną decyzję zawsze podejmuje lekarza po zebraniu wywiadu i ocenie stanu. W wielu sytuacjach możliwe alternatywy dają użyteczne informacje diagnostyczne.

• Powłoki brzuszne: najczęstszy zamiennik — przydatny przy pełnym pęcherzu.
• Dostęp przez odbyt: gdy potrzebny jest dokładniejszy obraz bez wprowadzenia głowicy do pochwy.
• Badanie przez krocze: opcja w wybranych przypadkach, np. przy ostrym bólu lub zmianach powierzchniowych.

Przed wizytą warto poinformować o wcześniejszych operacjach, nasilonym bólu lub podejrzeniu infekcji. Dzięki temu lekarz dobierze najbezpieczniejszą metodę obrazowania.

Oczekiwania: jeśli badanie przez pochwę nie jest możliwe, informacje nadal może być uzyskane innymi drogami, choć czasem z mniejszą dokładnością przy ocenie macicy i jajników.

Jak przygotować się do USG dopochwowego

Przygotowanie zwykle jest proste. Nie trzeba stosować diety ani być na czczo. Badanie można wykonać o dowolnej porze dnia.

Przed wizytą należy opróżnić pęcherz — to standard przy badaniu przezpochwowym. Wyjątek stanowią wskazania uroginekologiczne, gdy lekarz może poprosić o pełny pęcherz na początku badania, a potem o mikcję.

Współżycie przed wizytą nie stanowi przeciwwskazania. Zalecamy podstawową higienę okolic intymnych. Nie ma potrzeby usuwania owłosienia. Sonda zawsze ma jednorazową osłonkę, a badanie wykonuje się z użyciem żelu.

Aby ułatwić ocenę i zapis, warto mieć ze sobą poprzednie wyniki badań, opis wcześniejszych badań obrazowych, listę leków oraz datę ostatniej miesiączki.

Najlepszy termin badania w cyklu i kiedy można je zrobić „od ręki”

Optymalny moment badania przypada na 5.–10. dzień cyklu. W tym czasie endometrium jest cienkie i obraz jest najbardziej czytelny do oceny.

Badanie można wykonać w każdej fazie cyklu, także podczas miesiączki, jeśli tego wymaga przypadek kliniczny. W sytuacjach ostrych, przy bólu lub nieprawidłowych krwawieniach, procedura wykonuje się „od ręki”.

Po menopauzie, gdy kobiety stosują hormonalną terapię zastępczą, zaleca się termin 6–10 dni od ostatniej tabletki. Przy terapii ciągłej czas nie ma znaczenia.

W ciąży badanie bywa wykonywane do około 10. tygodnia, rutynowo do 12–13. tygodnia, a później często służy do oceny szyjki. W dokumentacji podaj datę ostatniej miesiączki — to kluczowa informacja przy interpretacji grubości endometrium i wyglądu jajników.

Przy umawianiu wizyty powiedz w rejestracji cel badania i objawy. To pozwoli lekarzowi ocenić, czy termin trzeba przyspieszyć lub przełożyć.

Jak wygląda USG dopochwowe krok po kroku

Badanie przeprowadza się na fotelu ginekologicznym lub leżance. Pacjentka leży z ugiętymi kolanami i uniesioną miednicą, co ułatwia dostęp i zapewnia intymność.

Przygotowanie w gabinecie obejmuje odsłonięcie dolnych partii odzieży i krótkie wyjaśnienie przebiegu przez lekarza. Potem następuje wprowadzenie sondy (ok. 2 cm średnicy, 15–20 cm długości) w jednorazowej osłonce z żelem.

Badanie trwa zwykle około 10 minut. Lekarz delikatnie zmienia położenie sondy, by uzyskać czytelny obraz tkanek i ocenić macicę oraz jajniki.

Pacjentka może poczuć ucisk lub dyskomfort przy manewrach sondy. To normalne, ale należy natychmiast powiedzieć o silnym bólu. Zwiększona bolesność występuje przy endometriozie, stanach zapalnych, wadach anatomicznych lub zapaleniu przydatków.

Sposób dostosowania badania to wolniejsze ruchy, przerwy i wyjaśnienia. Niektórzy lekarze komentują obraz na bieżąco, a opis jest dostępny od razu po zakończeniu.

Co można ocenić w trakcie badania: macica, endometrium, jajniki i zatoka Douglasa

Badanie pozwala precyzyjnie obejrzeć macicę, endometrium, jajniki i zatokę Douglasa.

W obrębie macicy lekarz ocenia położenie (np. przodozgięcie lub tyłozgięcie), kształt, wymiary i zarys. Szczególną uwagę zwraca na zmiany ogniskowe, takie jak mięśniaki czy polipy.

Ocena endometrium obejmuje pomiar grubości, ocenę jednorodności i echogenności oraz wykrywanie ognisk, które mogą wymagać dalszych badań.

Jajniki są sprawdzane pod kątem lokalizacji, wielkości, obecności pęcherzyków oraz ciałka żółtego. Lekarz różnicuje torbiele czynnościowe od podejrzanych guzów.

Uwaga onkologiczna: badanie może pomóc we wczesnym wykryciu raka jajnika, lecz nie każda zmiana oznacza nowotwór. Dalsza diagnostyka bywa konieczna.

Zatoka Douglasa jest oceniana pod kątem obecności płynu i ewentualnych zmian w dnie miednicy. Zakres badania zależy od celu — profilaktyka lub diagnostyce objawów.

Wynik USG dopochwowego: jak czytać opis i jak wykorzystać go w diagnostyce

W karcie z wynikiem znajdziesz szczegółowy opis każdej struktury. Szukaj zapisów o endometrium (grubość, echogenność, zmiany ogniskowe), trzonie macicy (położenie, wymiary, echogenność, lokalizacja zmian) oraz o szyjce (długość i ewentualne zmiany).

Zwróć uwagę na opis jajników: podane są wymiary, obecność pęcherzyków i ciałka żółtego. Lekarz opisuje też zmiany czynnościowe i podejrzane guzy oraz informuje o płynie w zatoce Douglasa.

Jak czytać wpisy o mięśniakach i polipach: lokalizacja (np. podśluzówkowa vs śródścienna) wpływa na objawy i sposób postępowania. Podśluzówkowe zmiany częściej dają krwawienia.

Wykorzystaj wynik w diagnostyce: zachowaj wydruk lub zdjęcie, zabierz dokumentację na wizytę i zapisz dzień cyklu, w którym wykonano badanie. To ułatwi porównania przy kolejnych badaniach.

Pamiętaj o ograniczeniach powtarzalności: niewielkie różnice w milimetrach mogą wynikać z kąta pomiaru lub operatora. Jeśli opis wzbudza wątpliwości, poproś lekarza o dodatkowe wyjaśnienia lub kontrolę.

Bezpieczeństwo badania, USG w ciąży i dalsze kroki po nieprawidłowym obrazie

W praktyce klinicznej lekarz wykonuje badanie możliwie krótko, zwłaszcza u pacjentek w ciąży.

Dostępne dane nie wskazują na szkodliwość dla płodu, dlatego badanie bywa stosowane we wczesnej ciąży (do ok. 10 tyg., rutynowo do 12–13 tyg.).

Po procedurze może pojawić się krótkotrwałe plamienie lub niewielkie krwawienie. Jeśli krwawienie się utrzymuje lub nasila, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Badaniem nie wykrywa raka szyjki ani drobnych zmian śluzówki — do tego służą cytologia, kolposkopia i badania mikrobiologiczne.

W razie niejasnego obrazu lekarz może zlecić kontrolę, skierować na rezonans lub tomografię z kontrastem, a także na konsultację ginekologiczno-onkologiczną. Najlepszą interpretację daje połączenie obrazu z objawami i historią pacjentki.

Jagoda Polak

Radiologia fascynuje mnie tym, jak wiele potrafi pokazać i jak bardzo wspiera trafną diagnostykę. Lubię porządkować tematykę badań obrazowych i tłumaczyć, jak się do nich przygotować oraz czego się spodziewać. Cenię precyzję, spokój i jasne informacje, bo w zdrowiu nie ma miejsca na domysły. Zwracam uwagę na to, że dobrze postawione pytanie i właściwe badanie potrafią oszczędzić wiele stresu.